{"id":3203,"date":"2025-01-03T16:16:32","date_gmt":"2025-01-03T16:16:32","guid":{"rendered":"https:\/\/taskarnasaba.com.ng\/?p=3203"},"modified":"2025-01-03T16:23:50","modified_gmt":"2025-01-03T16:23:50","slug":"cikakken-tarihin-wanzuwar-daular-borno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203","title":{"rendered":"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Daga: Awwal Ahmad Janyau<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Daular Borno tsohuwar Daula ce a Afirka da aka kafa tun kafin \u0198arni na 10, wacce ta ha\u0257a da yankunan da yanzu ke cikin Najeriya da Nijar da Chadi da Kamaru da Sudan har Libya.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359172889239198978472034186340-300x169.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3206 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359172889239198978472034186340-300x169.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359172889239198978472034186340-600x338.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359172889239198978472034186340.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Shehun Borno na yanzu Abubakar Ibn Umar Garbai<\/em>.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Daular Kanem ta El-Kanemi ta samo asali ne daga Daular Saifuwa.<\/p>\n\n\n\n<p>Masana tarihi sun ce, mutanen Saifuwa daga Yemen ne suka fara kafa Daular Musulunci a Borno, tsawon shekaru 1000 da suka gabata.<\/p>\n\n\n\n<p>Muhammad al-Amin El-Kanemi ya kafa Daular Kanem ne a \u0199arni na 18, bayan kawar da Daular Saifuwa wa\u0257anda Sarakunanta suka yi mulki shekaru da dama.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Asalin Kalmar Borno<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rubuce-rubucen masana tarihi sun nuna cewa, Kalmar Borno ta samo asali ne daga kalmomin Larabci, &#8220;Bahar Nur&#8221; wato ma&#8217;ana; Kogin Haske.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuma saboda kasancewar Borno gidan Al-kur&#8217;ani gidan Musulunci ne dalilin ke nan da ya sa Sarakunan farko suke kiranta &#8220;Bahar Nur,&#8221; ma&#8217;ana; Kogin Haske na Musulunci.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"437\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111689_chart-borno_empire_years_piechart_hausa-ca9y9-nc8156668316958131283.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3207\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111689_chart-borno_empire_years_piechart_hausa-ca9y9-nc8156668316958131283.jpg 800w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111689_chart-borno_empire_years_piechart_hausa-ca9y9-nc8156668316958131283-300x164.jpg 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111689_chart-borno_empire_years_piechart_hausa-ca9y9-nc8156668316958131283-768x420.jpg 768w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111689_chart-borno_empire_years_piechart_hausa-ca9y9-nc8156668316958131283-600x328.jpg 600w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Masanin tarihi Alhaji Zanna Hassan Boguma ya ce, Ibn Khaldun ya ambaci &#8220;Bahar Nur&#8221; a rubuce-rubucensa na tarihin musulunci a Afirka.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tushen Borno<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tarihi ya nuna cewa, Kanuri da suka kafa Borno daga Yemen suka fito, wato tsatson wani Sarki da aka yi a Yemen, Said Ibn Dhi Yazan da ake kira Malik al-Himyari tun kafin zamanin Annabi SAW, wanda ya kafa Daloli a India da Pasha.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359181092574940792066784633860-300x169.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3208 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359181092574940792066784633860-300x169.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359181092574940792066784633860-600x338.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359181092574940792066784633860.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Shehu Umar Kura Ibn Shehu Muhammad Al-Amin El-Kanemi Sarki na biyu a Daular El-Kanemi. <\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Tarihi ya nuna mutanen Ibn Dhi Yazan, su na cikin wa\u0257anda suka amince su ba Sahabban Annabi SAW mafaka bayan hijirarsa daga Makkah zuwa Madina.<\/p>\n\n\n\n<p>Yemen ne asalin Kanurin da suka kafa mulki a Borno daga Daular Saifuwa a cewar Zanna Hassan Boguma.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Borno a Zamanin Sahabbai<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Daular Borno ta yi zamani da Sahabbai, kuma masanin tarihi Alhaji Zanna Hassan Boguma ya ce, Daular ta kafu ne tun kafin zuwan Annabi SAW.<\/p>\n\n\n\n<p>A cewarsa tarihi ya nuna Sarakunan Borno sun aika da wasi\u0199a su na neman Malamai da za su koyar da addini zuwa ga Amr al-As Gwamnan Misra, wanda shi kuma ya tura Uqba Ibn Nafi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Sarakunan Borno sun kar\u0253i Malamai daga wajen Ibn Nafi a zamanin Sayyadina Umar RA.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"450\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100088240_africaoldbornoempire9760218hausa8030999015764383898.jpg\" class=\"wp-image-3209 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100088240_africaoldbornoempire9760218hausa8030999015764383898.jpg 800w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100088240_africaoldbornoempire9760218hausa8030999015764383898-300x169.jpg 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100088240_africaoldbornoempire9760218hausa8030999015764383898-768x432.jpg 768w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100088240_africaoldbornoempire9760218hausa8030999015764383898-600x338.jpg 600w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Taswirar yankunan Tsohuwar Daular Borno<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Amma Zanna Hassan Boguma ya ce, wasu Littattafan tarihi sun nuna cewa, a zamanin Sayyadina Usman RA ne.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai dai Farfesa Adam Muhammad Ajiri ya ce, Gwamnan Daular Maghrib a Arewacin Afirka Uqba Ibn Nafi ya\u0199insa har ya kawo Borno a shekarar 666, kuma zamanin Khulafa&#8217;ur Rashidun ya fara ne daga 632 har zuwa 660.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya ce, ba za a iya cewa sun yi zamani da Sahabbai ba, amma ana ganin wata\u0199ila a lokacin akwai Daular Musulunci a Borno, ko da yake an fi tabbatarwa a zamanin Umayyad daga 661 zuwa 750.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;A lokacin akwai binciken da ya nuna daga shekarar 661 zuwa 670 akwai Malamai daga Daular Umayyad da suka shigo yankin Maghrib har suka iso Borno,&#8221; in ji Farfesa Ajiri.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Saifuwa a Borno da Kafuwar ElKanemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Saifuwa su ne asalin Sarautar Borno, kuma Zanna Boguma ya ce, dalilin da ya sa ake kiransu Saifuwa saboda sun fito ne daga Said Ibn Dhi Yazan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarihi ya nuna Saifuwa sun yi Sarauta sama da shekaru 1000, inda suka yi sarakuna kimanin 113, tun kafin \u0199arni na bakwai.<\/p>\n\n\n\n<p>Farfesa Ajiri ya ce, bayan Saifuwa sun ci Zaghawa da ya\u0199i ne suka kafa Daular Musulunci a Borno, kuma sun kafa Daular ne daga wajajen \u0199arni na shida.<\/p>\n\n\n\n<p>Sarakunan farko a Daular Saifuwa sun ha\u0257a da Mai Dugu a shekarar 785 da Mai Fune a shekarar 835 da Mai Aritso a 893, da Mai Katuri a 942 da Mai Ayoma a 961 da Mai Bulu a 1019 da Mai Arki a 1035 da Mai Shu a 1077.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359182721274224377923674878040-300x169.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3210 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359182721274224377923674878040-300x169.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359182721274224377923674878040-600x338.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359182721274224377923674878040.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Fadar Shehu Umar Sanda Kyarimi da Majalisarsa a Dikwa<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>&#8220;Tun zamanin Sarkin Saifuwa Mai Hume Djilme a wajajen 1080 aka fara Daula ta Musulunci har zuwa sauran sarakunan da aka yi,&#8221; a cewar Zanna Boguma.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya ce, a zamanin Daular Musulunci ta Saifuwa an yi Sarakuna da suka ha\u0257a da; Mai Dunama Humemi da ya yi mulki daga shekarar 1098 zuwa 1150, da Mai Biri Ibn Dunoma da ya yi mulki daga shekarar 1150 zuwa 1176, da Mai Bikoru Ibn Biri Dunomami da ya yi zamani daga 1176 zuwa 1193.<\/p>\n\n\n\n<p>Mai Ahmad ne Sarkin Saifuwa na \u0199arshe, kafin zamanin Daular El-Kanemi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>____________________________________________<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sarakunan Saifuwa kafin El-Kanemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ali Gaji Ibn Dunoma 1465-1497<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Idris Katagarma 1497-1519<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Muhammed Ibn Idris 1519-1538<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ali Dinar Ibn Idris 1538-1538<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Dunoma Ibn Muhammad 1539-1557<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Abdallah Ibn Dunoma I 1557-1564<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Idris Alauma Ibn Ali II 1564-1596<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Muhammad Ibn Idris II 1596-1617<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ibrahim Ibn Idris II 1617-1619<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Umar Ibn Idris II 1619-1639<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ali Ibn Umar 1639-1677<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Idris Ibn Ali 1677-1696<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Dunoma II Ibn Ali 1686-1715<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Hamdu Ibn Ali 1715-1729<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Muhammad Ibn Hamdu 1729-1744<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Dunoma III Ibn Muhammad 1744-1747<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ali Ibn Hamdu 1747-1792<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ahmad III Ibn Ali 1792-1808<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Dunoma Ibn Ahmad 1808-1811<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Muhammad Ngeleruma 1811-1814<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Dunoma na biyar Ibn Ahmad 1814-1817<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mai Ali Ibn Ibrahim (Minargema) 1846-1846<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>___________________________________________<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Farfesa Ajiri ya ce, \u0199arshen mulkin Saifuwa ya zo \u0199arshe ne a lokacin da Fulani suka kawo hari suka ci garin Gazargamu da ya\u0199i, (tsohon Babban Birnin Daular Borno).<\/p>\n\n\n\n<p>Goni Mukhtar ne ya ya\u0199i Gazargamu, inda ya kori Mai na Saifuwa tare da taimakon Shehu El-Kanemi. <\/p>\n\n\n\n<p>El-Kanemi ne ya taimaka aka kori Fulani daga Borno.<\/p>\n\n\n\n<p>Farfesa Ajiri ya ce, bayan an kashe Goni Muktar a Damaturu ne kuma Mai Ahmad na Saifuwa ya rasu, daga nan El-Kanemi ya zama Sarki a wajajen 1810 zuwa 1814.<\/p>\n\n\n\n<p>El-Kanemi ya ci gaba da mulki a Daular Saifuwa duk da cewa, shi ba daga zuriyar Saifuwa ba ne.<\/p>\n\n\n\n<p>Farfesa ya ce, El-Kanemi ya kafa Daular El-Kanemi 1814 a birnin Kukawa, wato shekaru sama da 200 a yanzu.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183131513319540106277694741-300x169.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3211 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183131513319540106277694741-300x169.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183131513319540106277694741-600x338.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183131513319540106277694741.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>1809 &#8211; Kasuwar Kukawa a tsohuwar<\/em> <em>Borno<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>&#8220;Idan an ha\u0257a shekaru kusan 800 na Daular Saifuwa da shekaru sama da 200 zai kasance shekarun Daular Borno sama da 1000.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Shehu Mohammed el Amin El-Kanemi ya fara kafa Daula ne a Ngurno tare da ba Mai Dunoma na Tara Lefami matsayin sarki a Kanem daga Daular Saifuwa daga 1814 zuwa 1817.<\/p>\n\n\n\n<p>Mai Ibrahim na hu\u0257u Ibn Dunoma Lefami ne ya gaji Dunoma a matsayin Sarkin Saifuwa a Kanem.<\/p>\n\n\n\n<p>Bayan El-Kanemi ya kar\u0253i mulki ne Sarautar Borno ta sauya daga Saifuwa zuwa Shehu ElKanemi.<\/p>\n\n\n\n<p>Masanin tarihi Zanna Boguma ya ce, la\u0199abin Sarautar Borno ta sauya daga &#8220;Mai&#8221; ma&#8217;ana &#8220;Sarki&#8221; zuwa &#8220;Shehu&#8221; bayan kafuwar ElKanemi, sa\u0253anin Sarakunan farko.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183653303935255706142146160-300x169.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3212 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183653303935255706142146160-300x169.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183653303935255706142146160-600x338.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359183653303935255706142146160.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Shehu Abubakar Garbai Kakan Shehun Borno na yanzu Abubakar Ibn Umar Garbai<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>&#8220;Bayan El-Kanemi ya samu mulkin Borno, daga nan ne ya ce shi ba zai amince a kira shi da &#8220;Mai&#8221; ba, saboda shi Malami ne.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Don haka ya ce, zai kira kansa a matsayin Shehu, wato Malami, inda ya ha\u0257a mulki da malamanta,&#8221; a cewar Zanna Boguma.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya kuma ce: &#8220;Wannan ne dalilin da ya sa duk wa\u0257anda suka zama Sarakuna a Borno ake kiransu Shehu daga Gidan El Kanemi.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Shehu Umar Kura ne ya gaji mahaifinsa Shehu Muhammad El Amin El-Kanemi a matsayin Sarkin Borno daga 1835 zuwa 1853.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sarakunan El-Kanemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kamar yadda bayanai suka gabata, an yi shekaru da dama da kafuwar Daular Borno kafin zuwan El-Kanemi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sarakunan Borno zamanin Daular Elkanemi kafin Rabeh ya ci Borno da ya\u0199i sun ha\u0257a da:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Mohammed Al-Amin El-Kanemi 1814-1846<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Umar Kura Dan Shehu Mohammed El-Kanemi 1835-1853<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Abdul Rahman Ibn Muhammad El-Kanemi 1853-1854<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Umar Kura Ibn Muhammad Elkanemi 1854-1880<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Bukar Zarami Kura Ibn Umar 1880-1884<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Ibrahim Ibn Umar 1884-1885<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Hashimi Ibn Umar 1885-1893<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Kyari Ibn Bukar Zarami 1893-1894<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Shehu Sanda Limananbe Wuduroma Ibn Bukar Zarami 1894-?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Shehu Umar Kura, na cikin Sarakunan Borno da suka fi da\u0257ewa a mulki.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Shehu Sanda Kyari wanda ya shafe shekaru kusan 40 ya na mulki.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359184340113155563488826570614-300x169.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3213 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359184340113155563488826570614-300x169.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359184340113155563488826570614-600x338.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359184340113155563488826570614.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Daular Borno ta yi zama a \u0199ar\u0199ashin Turawan Birtaniya da Jamus<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Shehu Mustapha Umar El Kanemi, shi ma Sarki ne da ya da\u0257e, inda ya yi shekaru 34 ya na mulki.<\/p>\n\n\n\n<p>Shehu Garbai kakan Shehu na yanzu ma ya da\u0257e, inda ya yi shekaru 24 ya na mulki.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Wane ne Rabeh?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rabeh Zubair Ibn Fadlallah mutum ne da ya taso daga Sudan, wanda ke sana&#8217;ar fataucin Bayi, inda yake saye ya kuma sayar da Bayi.<\/p>\n\n\n\n<p>Masanin tarihi Zanna Boguma ya ce, fataucin Bayi ne dalilin da ya sa Rabeh ya ya\u0199i Borno.<\/p>\n\n\n\n<p>A 1893 ne Rabeh ya kawo wa Borno hari.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"289\" height=\"300\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111691_datapic-borno_emirs_datapic_hausa-toz6f-nc2020342156675004731-289x300.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3214 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111691_datapic-borno_emirs_datapic_hausa-toz6f-nc2020342156675004731-289x300.jpg 289w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111691_datapic-borno_emirs_datapic_hausa-toz6f-nc2020342156675004731-768x797.jpg 768w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111691_datapic-borno_emirs_datapic_hausa-toz6f-nc2020342156675004731-600x623.jpg 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/100111691_datapic-borno_emirs_datapic_hausa-toz6f-nc2020342156675004731.jpg 800w\" sizes=\"(max-width: 289px) 100vw, 289px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Sarakunan Borno bayan kashe Rabeh<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>&#8220;Rabeh Zubair Ibn Fadlallah ne ya rushe tsohuwar Daular Borno bayan ya \u0199addamar da ya\u0199i kuma ya samu galabar \u0199wace iko ya mayar da Dikwa a matsayin babban birnin daularsa.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Rabeh, ya kashe Sarakunan Borno guda biyu, Shehu Kyarimi da Shehu Sanda Wudoroma.<\/p>\n\n\n\n<p>A 1900 sojojin Faransa na Mulkin Mallaka suka kashe Rabeh bayan ya yi mulki a shekaru bakwai da watanni bakwai da kwanaki bakwai a Borno.<\/p>\n\n\n\n<p>Bayan sun kashe Rabeh ne suka aza Shehu Sanda Kura daga zuriyar Elkanemi a matsayin Shehun Borno a Dikwa a 1900.<\/p>\n\n\n\n<p>A 1901 suka tu\u0253e shi suka kuma \u0257aura \u0257an&#8217;uwansa Umar Abubakar Garbai, kakan Shehun Borno na yanzu.<\/p>\n\n\n\n<p>Lokacin Turawan mulkin Mallaka, tsohuwar Masarautar Borno ta rabu gida biyu inda Dikwa ta koma \u0199ar\u0199ashin ikon Turawan Mulkin Mallaka na Jamus, bisa wata yarjejeniya tsakanin Turawan Faransa da Birtaniya da kuma Jamus na Mulkin Mallaka.<\/p>\n\n\n\n<p>Daga baya Abubakar Garbai ya koma Sarkin Borno a yankin da Turawan Birtaniya ke iko.<\/p>\n\n\n\n<p>A shekarar 1902 ya fara yin hijira zuwa Monguno kafin daga baya ya koma Maiduguri.<\/p>\n\n\n\n<p>Lokacin da Dikwa ta koma \u0199ar\u0199ashin ikon Birtaniya, an samu Shehu guda biyu, Shehun Borno a Maiduguri da kuma Shehun Dikwa.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tsarin Sarautar Borno<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>An kafa masarautar Borno da al&#8217;adunta ne a kan tsari na Musulunci.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"483\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/fb_img_1735916753648885109749547623161.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3205\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/fb_img_1735916753648885109749547623161.jpg 720w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/fb_img_1735916753648885109749547623161-300x201.jpg 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/fb_img_1735916753648885109749547623161-600x403.jpg 600w\" sizes=\"(max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Masanin tarihi Zanna Boguma ya ce, a zamanin farko na ElKanemi an bi tsari ne irin na Khalifancin Manzo SAW.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya ce, El-Kanemi ya na da mashawarta guda hu\u0257u wa\u0257anda kuma suka kasance kamar Majalisar \u0198oli.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Mutanen sun ha\u0257a da Malam Muhammed Terab da Malam Ahmad Gonimi da Ibrahim Wadaima da Aji Sudani wa\u0257anda suka taimaka masa wajen shimfi\u0257a tsari na Shari&#8217;a da Adalci a Borno.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Amma ya ce, bisa tsari na al&#8217;ada Borno ta na da tsarin sarautu 3,333, wa\u0257anda suka \u0199unshi na \u01b4a\u01b4an gidan Sarki da Fadawa da Bayi da na Malamai.<\/p>\n\n\n\n<p>Sannan akwai Sarautu na Sana&#8217;o&#8217;i kamar na Wanzanci da \u0198ira da Rini.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma sarautun da suke da girma da kima sun kai 313.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yadda ake Za\u0253en Sarki a Borno<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359185570393770560814072530605-300x300.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3215 size-full\" srcset=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359185570393770560814072530605-300x300.png 300w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359185570393770560814072530605-150x150.png 150w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359185570393770560814072530605-100x100.png 100w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359185570393770560814072530605-600x600.png 600w, https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/watermark_17359185570393770560814072530605.png 720w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Shehu Umar Ibn Abubakar Garbai Elkanemi mahaifin Shehun Borno na yanzu<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Idan Sarki ya rasu, bayan an yi jana&#8217;izarsa za a sanar da hukuma a rubuce cewa, Sarki ya rasu.<\/p>\n\n\n\n<p>Daga nan wa\u0257anda ke da alhakin za\u0253en sabon Sarki za su zauna su yi shawara sannan su fitar da sunaye daga gidajen saraurar Borno.<\/p>\n\n\n\n<p>Idan sun za\u0253i sabon Sarki za su mi\u0199a wa Gwamnati ta sanar.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Masu za\u0253en sabon Sarki guda bakwai ne da suka ha\u0257a da; Shettima Kanuribe da Shettima Kuburibe da Yarima da Kaigama da Malam Terab&#8221; a cewar Zannah Boguma.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ko Daular Usmaniya ta Ya\u0199i Daular Borno?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jihadin Shehu Usman \u018aanfodiyo ya faru ne a 1804, inda ya kafa Tuta da daulolinsa a \u0198asashen Hausa a 1805.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018aanfodiyo bai yi niyyar ya ya\u0199i Borno ba, amma Fulani da suke zaune a Borno da ake kira Fulata-Borno \u0199ar\u0199ashin wani babban malami Goni Mukhtar suka \u0199addamar da ya\u0199i.<\/p>\n\n\n\n<p>Malam Goni Muktar ya rubutawa \u018aanfodiyo Wasi\u0199a ya na son a ba shi Tuta, ya na ganin Borno na bu\u0199atar a \u0199addamar da ya\u0199i na Jihadi saboda a ganinsa akwai wasu abubuwan da ake yi na al&#8217;adu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018aanfodiyo ya amince da bu\u0199atarsa aka ya\u0199i Borno.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Amma bayan ya\u0199in, El-Kanemi ya rubutawa \u018aanfodiyo da takarda cewa, bai kamata a ya\u0199i Borno ba domin \u0198asa ce ta Musulunci da sarakunanta,&#8221; a cewar Zanna Boguma.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya \u0199ara da cewa, akwai rubutun wasi\u0199ar El-Kanemi zuwa ga \u018aanfodiyo a cikin Littafin &#8216;Infa\u0199ul Maisuri&#8217; na Muhammadu Bello \u018aanfodiyo.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;A cikin wasi\u0199ar El-Kanemi ya nuna cewa, ya\u0199in da aka kaddamar ba Jihadi ba ne illa neman mulki da son Duniya.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Daga baya \u018aanfodiyo da El-Kanemi sun dawo sun fahimci juna inda suka amince kuma suka tabbatar da cewa babu abin da ke tsakaninsu illa aminci da \u01b4an&#8217;uwantaka ta addinin Musulunci.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Zanna Boguma ya ce, Borno ba ta ta\u0253a zama a \u0199ar\u0199ashin Tutar Daular Usmaniya ba domin Borno, ta na da tarihi na Musulunci da malamanta sama da shekaru 1000 kafin kafuwar Daular Usmaniya a Sakkwato.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Hakan ya sanya da aka yi Bikin cika shekaru 200 da kafuwar Daular Usman \u018aanfodiyo muka ce bai shafe mu ba, sai mu muka yi bikin shekaru 1000 da kafuwar Daular Musulunci ta Borno.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madogara<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>www.wikipedia.com<\/p>\n\n\n\n<p>www.rumbunilimi.com<\/p>\n\n\n\n<p>Borno Emirate<\/p>\n\n\n\n<p>University of Maiduguri\/ history department<\/p>\n\n\n\n<p>BBC Hausa<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Daga: Awwal Ahmad Janyau Daular Borno tsohuwar Daula ce a Afirka da aka kafa tun kafin \u0198arni na 10, wacce ta ha\u0257a da yankunan da yanzu ke cikin Najeriya da Nijar da Chadi da Kamaru da Sudan har Libya. Shehun Borno na yanzu Abubakar Ibn Umar Garbai. Daular Kanem ta El-Kanemi ta samo asali ne [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[94],"tags":[],"class_list":["post-3203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-masarautu"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Daga: Awwal Ahmad Janyau Daular Borno tsohuwar Daula ce a Afirka da aka kafa tun kafin \u0198arni na 10, wacce ta ha\u0257a da yankunan da yanzu ke cikin Najeriya da Nijar da Chadi da Kamaru da Sudan har Libya. Shehun Borno na yanzu Abubakar Ibn Umar Garbai. Daular Kanem ta El-Kanemi ta samo asali ne [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Taskar Nasaba\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-01-03T16:16:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-03T16:23:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Salahuddeen Muhammad\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Salahuddeen Muhammad\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203\"},\"author\":{\"name\":\"Salahuddeen Muhammad\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753\"},\"headline\":\"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno\",\"datePublished\":\"2025-01-03T16:16:32+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-03T16:23:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203\"},\"wordCount\":2142,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg\",\"articleSection\":[\"Masarautu\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203\",\"name\":\"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg\",\"datePublished\":\"2025-01-03T16:16:32+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-03T16:23:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg\",\"width\":720,\"height\":720},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/\",\"name\":\"Taskar Nasaba\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization\",\"name\":\"Taskar Nasaba\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png\",\"width\":343,\"height\":345,\"caption\":\"Taskar Nasaba\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753\",\"name\":\"Salahuddeen Muhammad\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg\",\"caption\":\"Salahuddeen Muhammad\"},\"description\":\"\u018aanjarida, marubuci, mai manufar bun\u0199asa harshen Hausa da al'adar da ba ta yi karan-tsaye a addini ba.\",\"sameAs\":[\"https:\/\/taskarnasaba.com\"],\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno","og_description":"Daga: Awwal Ahmad Janyau Daular Borno tsohuwar Daula ce a Afirka da aka kafa tun kafin \u0198arni na 10, wacce ta ha\u0257a da yankunan da yanzu ke cikin Najeriya da Nijar da Chadi da Kamaru da Sudan har Libya. Shehun Borno na yanzu Abubakar Ibn Umar Garbai. Daular Kanem ta El-Kanemi ta samo asali ne [&hellip;]","og_url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203","og_site_name":"Taskar Nasaba","article_published_time":"2025-01-03T16:16:32+00:00","article_modified_time":"2025-01-03T16:23:50+00:00","og_image":[{"width":720,"height":720,"url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Salahuddeen Muhammad","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Salahuddeen Muhammad","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203"},"author":{"name":"Salahuddeen Muhammad","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753"},"headline":"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno","datePublished":"2025-01-03T16:16:32+00:00","dateModified":"2025-01-03T16:23:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203"},"wordCount":2142,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg","articleSection":["Masarautu"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203","name":"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno","isPartOf":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg","datePublished":"2025-01-03T16:16:32+00:00","dateModified":"2025-01-03T16:23:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#primaryimage","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg","contentUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg","width":720,"height":720},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3203#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/taskarnasaba.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Cikakken Tarihin Wanzuwar Daular Borno"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/","name":"Taskar Nasaba","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization","name":"Taskar Nasaba","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png","contentUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png","width":343,"height":345,"caption":"Taskar Nasaba"},"image":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753","name":"Salahuddeen Muhammad","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg","caption":"Salahuddeen Muhammad"},"description":"\u018aanjarida, marubuci, mai manufar bun\u0199asa harshen Hausa da al'adar da ba ta yi karan-tsaye a addini ba.","sameAs":["https:\/\/taskarnasaba.com"],"url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?author=1"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1729756849115.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3203"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3218,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3203\/revisions\/3218"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}