{"id":3258,"date":"2025-01-08T21:45:15","date_gmt":"2025-01-08T21:45:15","guid":{"rendered":"https:\/\/taskarnasaba.com.ng\/?p=3258"},"modified":"2025-01-08T21:47:36","modified_gmt":"2025-01-08T21:47:36","slug":"gadar-jebba-gada-ta-farko-da-turawan-mulkin-mallaka-suka-gina-a-najeriya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258","title":{"rendered":"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya"},"content":{"rendered":"\n<p>Ta kasance Gada ta farko da Turawan Mulkin Mallaka suka gina a Najeriya, wadda ta ha\u0257e yankin Arewaci da Kudancin \u0198asar.<\/p>\n\n\n\n<p>Jebba, wani gari ne da ke Jihar Kwara, a Yammacin Najeriya. Garin ya ta&#8217;alla\u0199a ne a ga\u0253ar Kudancin Kogin Neja (Niger River), mai nisan mil 550 (kilomita 885).<\/p>\n\n\n\n<p>Jebba na cikin \u0198aramar Hukumar Moro, kamar yadda \u0199ididdigar shekera ta 2006 ta nuna cewar, akwai al&#8217;umma 108,792, da ke rayuwa a yankin.<\/p>\n\n\n\n<p>Al&#8217;ummar \u0198abilar Nupe wadda mafi yawansu Musulmai ne, suka kafa garin, wa\u0257anda suka girka Masarauta \u0199ar\u0199ashin mulkin Sarki Tsoede (Etsu Nupe I), wadda ya sake kafa garin ya kuma bun\u0199asa yankin a farkon \u0198arni na 16.<\/p>\n\n\n\n<p>Tsibirin Jebba da ke Kogin Neja har yanzu akwai mazauna, wadda yawanci sun kasance al&#8217;ummar \u0199abilar Nupe \u01b4an gargajiya.<\/p>\n\n\n\n<p>Daga shekarun 1886 zuwa 1900, Jebba ita ce iyakar Arewacin yankin da hukumomin &#8216;Royal Niger Company&#8217; (Najeriya ta yau) ke gudanarwa.<\/p>\n\n\n\n<p>Daga shekarar 1898 zuwa 1902 ta kasance Hedikwatar rundunar Sir. Frederick Lugard, ta Yammacin Afirka (West African Frontier Force) kuma ta kasance Hedikwatar Turawan Mulkin Mallakar Burtaniya ta Arewacin Najeriya daga 1900 zuwa 1902.<\/p>\n\n\n\n<p>Haka nan, an shimfi\u0257a titin jirgin \u0199asa (Layin dogo) daga Legas zuwa Ibadan zuwa Jebba a shekarar 1909, kuma an danganta shi da Kano zuwa Baro ta hanyar gina gadar jirgin \u0199asa mai tarago biyu (mai tsawon mita 547) a kan Kogin Neja a 1915.<\/p>\n\n\n\n<p>Wannan sabuwar hanyar Layin Dogo ta samar da ci gaban Jebba a matsayin Cibiyar kasuwanci da sufuri. Dawa, da Masara, da Rogo, da Doya, da Shinkafa, Gero, da Shanu, su ne manyan kayayyakin noma na garin.<\/p>\n\n\n\n<p>Ana kuma noman Rake a yankin a Bacita, kuma ana tace shi a Masana&#8217;antar Sukari da ke kusa.<\/p>\n\n\n\n<p>Sana\u2019o\u2019in hannun Jebba na gida sun ha\u0257a da; Sa\u0199ar Auduga da \u0199era tukwane. Haka kuma, akwai masana&#8217;antar Fasfo da takardu da ke cikin garin.<\/p>\n\n\n\n<p>A shekarar 1984 aka kammala gina Madatsar Ruwa da Wutar Lantarki a Jebba a wani \u0253angare na aikin madatsar ruwan Neja, wadda ya ha\u0257a da Dam \u0257in Kainji da ke samar da mafi yawan wutar lantarkin Najeriya.<\/p>\n\n\n\n<p>An gina Gadar babbar hanya mai layi hu\u0257u a \u0199arshen shekarun 1970 don \u0257aukar babbar hanyar da ke sadarwa Kudu zuwa Arewa daga Legas.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ta kasance Gada ta farko da Turawan Mulkin Mallaka suka gina a Najeriya, wadda ta ha\u0257e yankin Arewaci da Kudancin \u0198asar. Jebba, wani gari ne da ke Jihar Kwara, a Yammacin Najeriya. Garin ya ta&#8217;alla\u0199a ne a ga\u0253ar Kudancin Kogin Neja (Niger River), mai nisan mil 550 (kilomita 885). Jebba na cikin \u0198aramar Hukumar Moro, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3257,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[88],"tags":[],"class_list":["post-3258","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarihi"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ta kasance Gada ta farko da Turawan Mulkin Mallaka suka gina a Najeriya, wadda ta ha\u0257e yankin Arewaci da Kudancin \u0198asar. Jebba, wani gari ne da ke Jihar Kwara, a Yammacin Najeriya. Garin ya ta&#8217;alla\u0199a ne a ga\u0253ar Kudancin Kogin Neja (Niger River), mai nisan mil 550 (kilomita 885). Jebba na cikin \u0198aramar Hukumar Moro, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Taskar Nasaba\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-01-08T21:45:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-08T21:47:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"673\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"673\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Salahuddeen Muhammad\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Salahuddeen Muhammad\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258\"},\"author\":{\"name\":\"Salahuddeen Muhammad\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753\"},\"headline\":\"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya\",\"datePublished\":\"2025-01-08T21:45:15+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-08T21:47:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258\"},\"wordCount\":382,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg\",\"articleSection\":[\"Tarihi\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258\",\"name\":\"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg\",\"datePublished\":\"2025-01-08T21:45:15+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-08T21:47:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg\",\"width\":673,\"height\":673},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/\",\"name\":\"Taskar Nasaba\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization\",\"name\":\"Taskar Nasaba\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png\",\"width\":343,\"height\":345,\"caption\":\"Taskar Nasaba\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753\",\"name\":\"Salahuddeen Muhammad\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg\",\"caption\":\"Salahuddeen Muhammad\"},\"description\":\"\u018aanjarida, marubuci, mai manufar bun\u0199asa harshen Hausa da al'adar da ba ta yi karan-tsaye a addini ba.\",\"sameAs\":[\"https:\/\/taskarnasaba.com\"],\"url\":\"https:\/\/taskarnasaba.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya","og_description":"Ta kasance Gada ta farko da Turawan Mulkin Mallaka suka gina a Najeriya, wadda ta ha\u0257e yankin Arewaci da Kudancin \u0198asar. Jebba, wani gari ne da ke Jihar Kwara, a Yammacin Najeriya. Garin ya ta&#8217;alla\u0199a ne a ga\u0253ar Kudancin Kogin Neja (Niger River), mai nisan mil 550 (kilomita 885). Jebba na cikin \u0198aramar Hukumar Moro, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258","og_site_name":"Taskar Nasaba","article_published_time":"2025-01-08T21:45:15+00:00","article_modified_time":"2025-01-08T21:47:36+00:00","og_image":[{"width":673,"height":673,"url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Salahuddeen Muhammad","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Salahuddeen Muhammad","Est. reading time":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258"},"author":{"name":"Salahuddeen Muhammad","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753"},"headline":"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya","datePublished":"2025-01-08T21:45:15+00:00","dateModified":"2025-01-08T21:47:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258"},"wordCount":382,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg","articleSection":["Tarihi"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258","name":"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya","isPartOf":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg","datePublished":"2025-01-08T21:45:15+00:00","dateModified":"2025-01-08T21:47:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#primaryimage","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg","contentUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg","width":673,"height":673},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?p=3258#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/taskarnasaba.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Gadar Jebba: Gada ta Farko da Turawan Mulkin Mallaka Suka Gina a Najeriya"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#website","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/","name":"Taskar Nasaba","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#organization","name":"Taskar Nasaba","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png","contentUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cropped-TN_WHITE.jpg-removebg-preview.png","width":343,"height":345,"caption":"Taskar Nasaba"},"image":{"@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/44e1eb0350c3f1b57f525e9d3ebe4753","name":"Salahuddeen Muhammad","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/taskarnasaba.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/IMG-20191129-WA0036-100x100.jpg","caption":"Salahuddeen Muhammad"},"description":"\u018aanjarida, marubuci, mai manufar bun\u0199asa harshen Hausa da al'adar da ba ta yi karan-tsaye a addini ba.","sameAs":["https:\/\/taskarnasaba.com"],"url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/?author=1"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/taskarnasaba.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/FB_IMG_1736372475689.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3258"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3261,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3258\/revisions\/3261"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3257"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/taskarnasaba.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}